วิธีการสกัดพืชสมุนไพร
(ประเสริฐ,
2528)
สารสกัดที่พบในพืชสมุนไพรแต่ละชนิดจะมีความแตกต่างกัน
โดยขึ้นอยู่กับวงศ์ของพืช
พืชอยู่ในวงศ์เดียวกันอาจ มีสารสำคัญชนิดเดียวกัน แต่มีปริมาณที่แตกต่างกันสารสําคัญของสมุนไพรจะนําไปใช้เป็นยานั้นจะต้องมีปริมาณมากและเราไม่สามารถที่จะรับประทานสมุนไพรสดๆจํานวนมากๆ เพื่อให้ได้สารสําคัญอย่างเพียงพอ ดังนั้นการสกัดจึงเป็นวิธีการอย่างหนึ่งที่ให้สารสําคัญจากพืชสมุนไพรซึ่งอาจทําได้หลายวิธีขึ้นกับชนิดหรือประเภทสาร คุณสมบัติของสาร ความคงตัวของสารต่อความร้อน และชนิดของตัวทําละลายที่ใช้ด้วย วิธีหลักที่ใช้ในการสกัดพืชสมุนไพร ได้แก่
1. การหมัก (Maceration) คือ กระบวนการสกัดองค์ประกอบสําคัญจากพืชสมุนไพร โดยการแช่ผงสมุนไพรในน้ำยาสกัด จนกระทั่งน้ำยาสามารถแทรกซึมเข้าไปละลายองค์ประกอบภายในผงสมุนไพรออกมาได้ วิธีการทํา Macertion คือการแช่ผงสมุนไพรในน้ำยาสกัดที่เหมาะสม14 เป็นเวลา 2-4 วัน หรือตามกําหนดในเภสัชตํารับหรือจนกระทั่งองค์ประกอบที่ต้องการออกมาหมดหลังจากนั้นจึงกรองแยกกากสมุนไพรออกจากน้ำยาสกัดและปรับปริมาตรสารสกัดตามต้องการ
2. การแช่ (Percolation) คือ กระบวนการสกัดองค์ประกอบสําคัญจากพืชสมุนไพร โดยปล่อยให้สารละลายไหลผ่านผงสมุนไพรอย่างช้าๆ พร้อมกับละลายองค์ประกอบจากผงสมุนไพรออกมา วิธีการ Percolation คือ บรรจุผงสมุนไพรที่ทําให้ชื้นด้วยน้ำยาสกัดใน Percolation ซึ่งมีลักษณะเป็นคอลัมน์ทรงกระบอกปลายเปิดทั้งสองด้านโดยที่ปลายบนจะกว้างกว่าปลายล่างเพื่อสะดวกในการบรรจุผงสมุนไพร ส่วนปลายล่างมักจะต่อกับท่อสายยาง ปิด-เปิดได้ เพื่อที่ได้เป็นระยะเวลาพอสมควร แล้วจึงปล่อยให้น้ำยาสกัดไหลผ่านผงสมุนไพรในอัตราเร็วพอเหมาะ พร้อมกับเติมน้ำยาสกัดใหม่ผ่านผงสมุนไพรในอัตราเร็วพอเหมาะ พร้อมกับเติมน้ำยาสกัดใหม่ลงเรื่อยจนองค์ประกอบที่ต้องการในผงสมุนไพรละลายออกมาจนหมดโดยการตรวจสอบจากสารสกัดสุดท้าย
3. การสกัดแบบต่อเนื่อง (Continuous extraction) คือ กระบวนการสกัดองค์ประกอบจากสมุนไพร ในทํานองเดียวกันกับ Percolation แตกต่างกันที่ว่าขบวนการนี้จะต้องใช้ความร้อนเข้าช่วยและใช้เครื่องมือที่เป็นระบบปิดเรียกว่า soxhlet extractor โดยที่เมื่อน้ำยาสกัดไหลผ่านผงสมุนไพรที่บรรจุอยู่ใน เครื่อง ใช้ extraction แล้วมารวมกันในขวดแก้วที่ได้รับความร้อนจนสารละลายระเหยขึ้นไป และควบแน่นตกลงมาผ่านผงสมุนไพรซ้ำแล้วซ้ำอีกจนกระทั่งองค์ประกอบในสมุนไพรถูกสกัดออกมาหมด
พืชอยู่ในวงศ์เดียวกันอาจ มีสารสำคัญชนิดเดียวกัน แต่มีปริมาณที่แตกต่างกันสารสําคัญของสมุนไพรจะนําไปใช้เป็นยานั้นจะต้องมีปริมาณมากและเราไม่สามารถที่จะรับประทานสมุนไพรสดๆจํานวนมากๆ เพื่อให้ได้สารสําคัญอย่างเพียงพอ ดังนั้นการสกัดจึงเป็นวิธีการอย่างหนึ่งที่ให้สารสําคัญจากพืชสมุนไพรซึ่งอาจทําได้หลายวิธีขึ้นกับชนิดหรือประเภทสาร คุณสมบัติของสาร ความคงตัวของสารต่อความร้อน และชนิดของตัวทําละลายที่ใช้ด้วย วิธีหลักที่ใช้ในการสกัดพืชสมุนไพร ได้แก่
1. การหมัก (Maceration) คือ กระบวนการสกัดองค์ประกอบสําคัญจากพืชสมุนไพร โดยการแช่ผงสมุนไพรในน้ำยาสกัด จนกระทั่งน้ำยาสามารถแทรกซึมเข้าไปละลายองค์ประกอบภายในผงสมุนไพรออกมาได้ วิธีการทํา Macertion คือการแช่ผงสมุนไพรในน้ำยาสกัดที่เหมาะสม14 เป็นเวลา 2-4 วัน หรือตามกําหนดในเภสัชตํารับหรือจนกระทั่งองค์ประกอบที่ต้องการออกมาหมดหลังจากนั้นจึงกรองแยกกากสมุนไพรออกจากน้ำยาสกัดและปรับปริมาตรสารสกัดตามต้องการ
2. การแช่ (Percolation) คือ กระบวนการสกัดองค์ประกอบสําคัญจากพืชสมุนไพร โดยปล่อยให้สารละลายไหลผ่านผงสมุนไพรอย่างช้าๆ พร้อมกับละลายองค์ประกอบจากผงสมุนไพรออกมา วิธีการ Percolation คือ บรรจุผงสมุนไพรที่ทําให้ชื้นด้วยน้ำยาสกัดใน Percolation ซึ่งมีลักษณะเป็นคอลัมน์ทรงกระบอกปลายเปิดทั้งสองด้านโดยที่ปลายบนจะกว้างกว่าปลายล่างเพื่อสะดวกในการบรรจุผงสมุนไพร ส่วนปลายล่างมักจะต่อกับท่อสายยาง ปิด-เปิดได้ เพื่อที่ได้เป็นระยะเวลาพอสมควร แล้วจึงปล่อยให้น้ำยาสกัดไหลผ่านผงสมุนไพรในอัตราเร็วพอเหมาะ พร้อมกับเติมน้ำยาสกัดใหม่ผ่านผงสมุนไพรในอัตราเร็วพอเหมาะ พร้อมกับเติมน้ำยาสกัดใหม่ลงเรื่อยจนองค์ประกอบที่ต้องการในผงสมุนไพรละลายออกมาจนหมดโดยการตรวจสอบจากสารสกัดสุดท้าย
3. การสกัดแบบต่อเนื่อง (Continuous extraction) คือ กระบวนการสกัดองค์ประกอบจากสมุนไพร ในทํานองเดียวกันกับ Percolation แตกต่างกันที่ว่าขบวนการนี้จะต้องใช้ความร้อนเข้าช่วยและใช้เครื่องมือที่เป็นระบบปิดเรียกว่า soxhlet extractor โดยที่เมื่อน้ำยาสกัดไหลผ่านผงสมุนไพรที่บรรจุอยู่ใน เครื่อง ใช้ extraction แล้วมารวมกันในขวดแก้วที่ได้รับความร้อนจนสารละลายระเหยขึ้นไป และควบแน่นตกลงมาผ่านผงสมุนไพรซ้ำแล้วซ้ำอีกจนกระทั่งองค์ประกอบในสมุนไพรถูกสกัดออกมาหมด
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น